ما عظمتی نداريم، همين اندازه عظمت داريم که می ايستيم; بعد همين را در رکوع ،نصفه ميکنيم; و بعد به سجده و خاک برمیگرديم. آیت الله العظمی بهجت (ره)

 

 

 


ریشه کلمه اردبیل: دکتر سجادیّه مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

  

درباره ریشه کلمه "اردبیل" نوشته: دکتر سجادیّه

بسم الله الرحمن الرحیم

 واژه اردبیل یکی از واژه های مهمّ تاریخ فرهنگ ایران است. معنی رایجی که برای آن بکارگرفته شده " Arta –Ville" است یعنی شهر آرتا، یعنی شهر پارسایی – ثروت ونیکویی. قابل ذکر است که در زبان اوستایی، Arta و اِشا یک مفهوم و یک ریشه دارند وRT اوستایی در گونه دیگر این زبان به (ش) بدل می شود که شواهد زیادی برای این تبدیل وجود دارد.

همچنین گفتنی است که واژه Art انگلیسی از همین تبار Arta است زیرا هنربا ثروت و پارسایی و نیکویی ارتباط تنگاتنگ معنوی دارد. از نظر لفظی نیز دو واژهمانند هم هستند.

 با این حال، نگارنده این سطور ریشه دیگری برای «اردبیل» در نظر گرفته که با ریشه فوق مغایر نیست زیرا: اوّلاً هر دو ریشه مفهوم مشابهی دارند وثانیاً ریشه دوّم می تواند از ریشه اوّل گرفته شده باشد.

این ریشه از دو واژه"Ardini" به معنی ایزد خورشید و آفتاب و Ili یعنی جایگاه گرفته شده است. هر دو واژه ریشه اورارتو و به عبارت بهتر اورارتو – میتانی دارند. از آنجا که واژه های مختوم به Ili در زبان اورارتو فراوان هستند و منطقه اورارتو سرزمین اردبیل فعلی را در بر گرفته، این اشتقاق منطقی تر است. نمونه واژه های از این رده را می توان "Argishtiili" یعنی شهر آرگیستیذکر کرد.
"Ardin" به معنی خورشید خود مظهر پارسایی و پاکی هم هست. بنابراین تنافر و تناقضی میان دو ریشه وجود ندارد.

نگارنده معتقد است که ساکنین اوّلیه آذربایجان، به ویژه اردبیل، ریشه مشترکی با مردم اورارتو - میتانی داشته اند. از آنجا که آذربایجان سرزمین رزتشت بوده و ریشه دوم را هم که با ریشه اوّل قرابت دارد می توان در مورد اردبیل به کاربرد. اینکه زرتشت در نوشته های تاریخی «بروسوس کلدانی» نامیده شده همیشه جای مناقشه داشته است ولی فراموش نکنیم که نزدیک است.

به گمان من، اقوام مهاجر ترک زبان که بعداً به آذربایجان کوچیده و مردم نوین اردبیل از نسل آنها هستند نیز ریشه های مشترک نژادی و فرهنگی با هر دو گروه اورارتو و اوستا زبان دارند که این خود در خورِ مقاله مفّضل دیگری است و در اینجا فقط، برای اثبات مدّعا، شواهدی ذکر می کنیم:

Ata  در ترکی آذری و Ata در اورارتو به معنی پدر است.Ata اوستایی (ترجمه مؤبد آذرگشسب) به معنی پدر زبان و آتاتس، آتتس (روسی) و Ata در زبان هندواروپایی هیتی نیز معنی پدر دارد.

دان ترکی آذری = سپیده دم

Dawn  انگلیسی = سپیده دم

Dyn اردو و هندی = روز – روشنایی

Ardini اورارتواز ریشه dini) =  خورشید)

دیب ترکی = ته و عمق

Deep انگلیسی = عمق

ایرلی ترکی = زود و قبل

Early انگلیسی = زود

Bor ترکی = پر

Full  انگلیسی = پر

این واژگان و دهها واژه مانند آنها نشان می دهد که زبان ترکی بازبانهای انگلیسی – اوستا – اورارتو ریشه های مشترکی دارد. حال چه ترکی را زبانی هند و اروپایی بخوانیم، چه آنرا عضوی از خانواده زبانهای ایرانی به معنی وسیع کلمه بشماریم و چه زبانی اورالی – آلتایی و یا تورانی به حساب آوریم، در واقع پیوستگی ریشه ها فرقی نمی کند.

ریشه کلمه من (فارسی – ترکی) Mine انگلیسی، Me اورارتو وMana اوستایی نیز مؤیّد این امر است. خود شباهت ریشه Ili در اورارتو، Ville در فرانسه و بیل درواژه اردبیل نیز این مسأله را بیشتر تأیید می کند.

در ضمن یادآور می شود که در زبانهای باستانی ایرانی Pal وPur به معنی شهر و مکان بوده است مثل پالاپات یعنی شهر آجری که همان جندی شاپور سابق است یابمپور یعنی شهر بم .... .

"پور" در هندی معنی شهر را دارد و "پل Pol "در زبان ارمنی به معنی قلعهاست. بنابراین میان ریشهPur و Pal و پل و بیل (اردبیل) و Ville وili اشتراک معنی و لفظ وجود دارد که هدف این مقاله نیز توضیح همین مسأله بود

 

 



 هرگونه استفاده از مطالب مندرج در این سایت کاملاً آزاد و بدون محدودیت اعلام می گردد
Developed & Supported By : Darolrshad Design Team